Huiswerk op de basisschool: nuttig of niet?

Mark van der Veen

Als het over huiswerk gaat zie ik regelmatig discussies voorbij komen die het geven van huiswerk op zijn zachtst gezegd aan de kaak stellen. Vooral het artikel van Heather Shumaker (2016) komt regelmatig in die discussies voor. Huiswerk heeft geen effect op de prestaties van leerlingen, aldus Shumaker. Sterker nog, huiswerk heeft zelfs een negatieve uitwerking op relaties binnen gezinnen. ‘De wetenschap is duidelijk: laten we stoppen met het geven van huiswerk op de basisschool,’ is haar conclusie. Shumaker verwijst hierbij naar twee artikelen van Harris Cooper (Cooper, 1989; Cooper, Robinson & Patal, 2006). Volgens haar concludeert Cooper op basis van 180 studies dat huiswerk op de basisschool geen effect heeft. Tot in hoeverre klopt de stellingname van Shumaker en kunnen we huiswerk op de lagere school inderdaad maar beter afschaffen? Als prediker van kritisch denken nam ik deze kwestie (wederom) onder de loep.
Onderzoek van Cooper

De artikelen van Cooper beschrijven inderdaad onderzoeken uit het verleden met betrekking tot de effectiviteit van huiswerk op het leren. Hierbij werd gezocht naar samenhang tussen huiswerk en cognitieve prestaties van leerlingen. Deze samenhang is gering in het vervolgonderwijs.  Hoe hoger het vervolgonderwijs, hoe meer effect het huiswerk heeft op prestaties. Huiswerk op het HBO heeft dus meer effect dan huiswerk op de middelbare school. Op de lagere school is het effect nauwelijks aanwezig, als er al sprake is van een effect. Ook Hattie (2008) onderschrijft dit verwaarloosbare effect van huiswerk in het primair onderwijs.

Toch ligt het genuanceerder dan het aanvankelijk lijkt. Cooper beschrijft namelijk ook gunstige effecten van huiswerk (Cooper, 1989; Cooper & Valentine, 2001). Huiswerk bevordert de betrokkenheid, zelfstandigheid en studievaardigheden van leerlingen. Daarbij kan huiswerk wel degelijk een positief effect hebben op de ouderbetrokkenheid. Ouders zien wat het kind op school leert en kunnen het kind positief aanmoedigen om goed te presteren. Dat dit ook om kan slaan naar minder goede relaties thuis is eveneens mogelijk. Echter, de stelling van Shumaker dat huiswerk per definitie leidt tot slechtere relaties thuis lijkt te kort door de bocht. Sterker nog, in zijn artikel uit 1989 pleit Cooper dat huiswerk ook aan kinderen op de basisschool moet worden gegeven vanwege de genoemde gunstige effecten. Het is opvallend te noemen dat dit hetzelfde artikel is die Shumaker benoemt in haar eigen artikel.


De rol van de docent

Ook de rol van de docent wordt in verschillende onderzoeken naar voren gebracht(Marzano & Pickering, 2007; Hattie, 2009). Het maakt namelijk uit op welke wijze de docent huiswerk geeft. Het gaat hierbij om:

  1. het doel van het huiswerk: de docent moet het doel helder kunnen benoemen;
  2. de kans dat de leerling het huiswerk maakt: breng duidelijk structuur aan in huiswerk;
  3. de rol van de ouders: van een onderwijzende rol mag geen sprake zijn. Dit speelt de gevaren van verkeerde uitleg en frustraties in de gezinssituatie in de kaart;
  4. de hoeveelheid huiswerk: beter kort en krachtig dan lang en veel. Kwaliteit voor kwantiteit. Te veel huiswerk leidt tot frustratie en verzadiging (verlies van interesse en motivatie).

De laatste jaren wordt daarbij nog een ander element in de wetenschap benadrukt: het belang van feedback (van den Bergh & Merema, 2011; Butler, Marsh, Slavinsky & Braniuk, 2014; Kirschner, 2016). Wanneer huiswerk wordt gecontroleerd en de leerling op enige wijze (zo direct mogelijk) feedback ontvangt, zou dit het effect van huiswerk verbeteren. Van den Bergh en Merema kwamen tot deze conclusie op basis van twee studies. Beide studies hadden een identieke opzet, alleen kregen leerlingen in de tweede studie feedback op het huiswerk.

Tot slot wijzen Marzano & Pickering (2007) op het gezonde verstand van de docent. De wetenschap moet niet één op één worden overgenomen. Wachten op uiteindelijke ‘bewijzen’ van de wetenschap is niet de oplossing. De docent moet onderzoek juist gebruiken in combinatie met eigen ervaring en verstand om te komen tot een andere of nieuwe invulling. Ook Hattie (2009) en Cooper (2006) onderschrijven dit. De getallen en conclusies van de wetenschap gaan over wat in het verleden werd gedaan en moeten docenten juist aanzetten tot het veranderen of verbeteren van de invulling aan huiswerk.


Conclusie

De stelling van Shumaker (‘let’s ban elementary homework’) lijkt dus te kort door de bocht. Door de focus op het cognitieve vlak te leggen worden de mogelijk gunstige effecten van huiswerk genegeerd. De conclusie dat gezinsrelaties per definitie worden verstoord is volgens de literatuur onjuist. De rol van ouders kan ook positief uitpakken. De leerkracht speelt hierin een belangrijke rol, gekeken naar de invulling die aan huiswerk wordt gegeven.

Cijfers uit het verleden zeggen niets over mogelijke effecten in de toekomst. In het onderwijs moeten we vooral op zoek gaan naar de juiste invulling van huiswerk. Misschien geven docenten inderdaad weinig feedback en is de studie van van den Bergh en Merema een invulling die leidt tot gunstige effecten op leerlingprestaties. Misschien moeten we eens kijken naar de hoeveelheid huiswerk, wat overigens iets anders is dan een oproep om de hoeveelheid huiswerk terug te dringen. Maar laat ons dus ook niet alleen kijken naar de cognitieve opbrengst. Andere positieve effecten zijn ook belangrijk in de doelen die we met het geven van huiswerk stellen, zoals de betrokkenheid van leerlingen en de ontwikkeling van studievaardigheden. Misschien nog wel belangrijker is de conclusie van De Bruyckere (2016): laat de discussie niet verzanden in voor of tegen huiswerk, maar in hoe huiswerk nuttig kan zijn.


Over de auteur

Mark van der Veen studeerde aan de pabo en is sinds 12 jaar voltijd groepsleerkracht in de bovenbouw van het basisonderwijs. Ook is hij eigenaar van OnderWijzer (www.onderwijzercentraal.nl). Met deze onderneming wil hij bijdragen aan een sterker onderwijsveld door zich te richten op de leerkracht. Momenteel studeert hij af binnen de masteropleiding Onderwijswetenschappen aan de Open Universiteit.

Advertenties

2 thoughts on “Huiswerk op de basisschool: nuttig of niet?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s