Hoe een karikatuur wordt gemaakt van traditioneel onderwijs

Zaterdagavond (10 maart jl.) twitterde ik een bericht over het project Curriculum.nu. Ik beken, het was frustratie. Laat hierbij duidelijk zijn dat ik nooit heb willen stellen dat leraren geen ‘rekengym’ mogen geven of iets dergelijks (ik ben namelijk een behoorlijke fan van de Spelles). Normaal gesproken ben ik altijd van mening dat je met frustratie weinig opschiet. Maar goed, het is menselijk zullen we maar zeggen. Die frustratie komt natuurlijk niet zomaar ergens vandaan.

Als leraar ben ik vrij traditioneel: ik sta voor klassikaal onderwijs, ben een van de voorvechters van directe instructie, vind cijfers geven een meerwaarde hebben, enzovoorts. Even onder ons, er zijn ook leerlingen die hun vinger bij mij in de klas opsteken.
Als onderwijsprofessional vind ik discussie en kritisch denken belangrijk. Zo heb ik bijvoorbeeld discussies over of we leerlingen bij een rapportgesprek moeten laten zitten (of niet), heb ik eindeloos gediscussieerd over de rol die ouders in het onderwijs moeten hebben, over het al dan niet laten zitten van leerlingen of over de Excellente School. Zo kan ik nog wel wat voorbeelden noemen. Veel discussies die ik op dergelijke wijze voerde waren boeiend. Soms lag ik dicht bij de discussiepartner(s), soms lagen we straatlengtes uit elkaar. Dan schudden we elkaar de hand en kwamen we tot de conclusie dat beide onderwijsideeën prima naast elkaar kunnen bestaan. Je kunt (en wilt?) het niet over alles eens zijn. Kortom, de discussies frustreren me niet.

Nee, wat mij frustreert is dat ik in het onderwijs veelal het gevoel krijg weggezet te worden als een leraar ‘die niet meer van deze tijd is.’ Het onderwijs moét anders, lijkt het wel. Ik lees regelmatig berichten waarin ik mezelf niet aan de indruk kan onttrekken dat het onderwijs dat ik geef wordt weggezet als een karikatuur. Zo stelde hoogleraar Harold Bekkering in het vaktijdschrift De Psycholoog (jaargang 53, nummer 3, maart 2018) het volgende:

‘Als neurowetenschapper heb ik serieuze bedenkingen bij wat we onze kinderen aandoen in het reguliere onderwijssysteem.[…] Leren vereist fouten maken. En dat is dus radicaal anders dan wat we doen in de praktijk met de klassikale benadering en directieve manier van lesgeven.’

Verder stelt prof. dr. Rob Martens dat het Nederlandse onderwijs maar wat aanklooit:

‘Welbeschouwd is het Nederlandse onderwijs decennialang amper veranderd. ‘Je wordt in een bankje gestopt. ‘Sla je boekje open op pagina 7. We gaan rekenen.’’

Beide heren houden een pleidooi voor Agora Niekée, een school die het onderwijs totaal anders inricht. Ook Sjef Drummen, de directeur van deze school, laat weinig heel van de traditionele opvatting. Leraren hebben mayonaise in hun hersenen, worden bij voorbaat kwaad als een kind scheldt, laten leerlingen afstromen en worden zelfs neergezet als zwakbegaafd.

En dan hebben we Curriculum.nu. De opvolger van Onderwijs2032. Het zijn projecten die suggereren dat het onderwijs niet meer van deze tijd is en anders ingericht moet worden. Het moet allemaal meer in samenhang. Het is natuurlijk afwachten waar de projectorganisatie straks mee zal komen. Maar dat het me niet onbezorgd laat mag helder zijn. Daarmee kom ik terug op mijn tweet. In het bijgevoegde fragment spreekt dus een leraar die deel uitmaakt van het project Curriculum.nu en dus ook voor mijn praktijk bezig is met curriculumvernieuwing. Dit zijn citaten van die persoon in het kader van Curriculum.nu die mij dus triggeren om die (enigszins ongenuanceerde) tweet te plaatsen:

‘Nadenken over hogere doelen dus, in plaats van alleen de lessen afdraaien.’

‘Er is zoveel veranderd in de maatschappij. Past het onderwijs nog wel bij de kinderen van nu?’

‘Punten geven […] vind ik bijvoorbeeld wel iets waar we over moeten nadenken. […] een leerling afstraffen op iets wat hij op dát moment nog niet kan, vind ik iets van vroegere tijden.’

‘Ik denk ook dat meer vakken samen zouden kunnen werken dan nu het geval is.’

Als ik die citaten lees, is het niet vreemd dat ik bezorgd ben dat leraren subjectieve visies naar het project meebrengen. Ik mag alleen maar hopen dat het niet leidt tot een onhaalbaar of idealistisch voorstel en dat ik (en anderen met mij) voor de zoveelste keer verwijzen naar de commissie Dijsselbloem.

Want laten we nog eens terugkeren naar mijn onderwijspraktijk. Ik zie het al voor me dat ik nooit nadenk over hogere doelen, alleen maar mijn lessen afdraai. Ik zie mezelf al continu leerlingen onvoldoendes geven om ze af te straffen omdat ze iets niet kunnen op dat moment. Tijdens de eerste les breuken vliegen de onvoldoendes in het rond. Fouten maken? Ben je gek. Daar hebben we geen tijd voor. Je snapt breuken maar direct en anders stroom je maar af. Of ze wel even snel hun boeken open willen slaan op bladzijde 8 en voor de rest doodstil op hun stoel blijven zitten, de hele dag.
Het is de karikatuur van het traditionele onderwijs. Iedereen die mij kent weet dat mijn traditionele wereldje er heel anders uit ziet. Dat leerlingen lachend naar school komen, dat leerlingen die uitvallen bij de arm worden gepakt en zo hard mogelijk (maar met liefde) omhoog worden getrokken. Ze ervaren succes, voldoening en eigenwaarde. Zelfs van samenhang in mijn lessen blijkt toch met enige regelmaat sprake te zijn en net zo goed denk ik na over het motiveren van leerlingen. En hoge doelen stellen? Degenen die mij kennen weten hoe kritisch ik naar mezelf ben en hoe hoog ik de lat steeds weer leg.

Ik heb altijd weinig begrepen van het idee dat kennis minder belangrijk is, terwijl tegelijkertijd vaak de stelling klinkt dat Nederland een kenniseconomie is. Ook heb ik altijd weinig begrepen van het beeld ‘dat de wereld sneller verandert dan ooit tevoren’ en we moeten ons ook sterk afvragen of dat zo is. Natuurlijk zijn er veranderingen, maar denken dat het onderwijs daar niets mee doet is net zo goed een karikatuur. Sterker nog, het onderwijs speelde zo sterk in op de computer, dat het averechts effect had. Natuurlijk zal ik niet ontkennen dat ik ernstige twijfels heb bij bepaalde vormen van leren, zoals de mensen die deze onderwijsvormen uitdragen hun twijfels zullen hebben bij mijn visie van goed onderwijs. Ik laat me zelf vaak evengoed kritisch uit over bepaalde onderwijszaken, zoals de 21e-eeuwse vaardigheden. Maar we hoeven het ook niet eens te zijn. Het is de vrijheid die de onderwijswet ons biedt. De onderwijsvormen die niet werken zullen vanzelf wel verdwijnen, zoals het geval was bij Iederwijs en zoals nu ook gebeurt met de iPadschool.

Dus, let’s agree to disagree. Leraren (en andere betrokkenen) die vinden dat cijfers niet werken, dat er meer samenhang moet zijn, dat leerlingen meer moeten bewegen of kritisch moeten denken, denk vooral hard na over de wijze waarop je dat gaan doen. Zoals De Bruyckere stelt in zijn boek Klaskit: heb een visie. Maar schrijf mij (en mijn collega’s) niet voor hoe het onderwijs eruit moet zien, nadat het is neergezet als een traditionele karikatuur.

Mark van der Veen

Advertenties

10 reacties op ‘Hoe een karikatuur wordt gemaakt van traditioneel onderwijs

  1. Helemaal met dit blog eens. Een enquête onder mijn leerlingen gaf aan dat ze projectmatig onderwijs of onderwijs via een laptop of een andere variant best aardig vinden. Leuke afwisseling. Maar dat de “ouderwetse” manier van lesgeven als het meest prettig wordt ervaren. Er speelt hierbij absoluut een mate van onzekerheid bij mijn leerlingen (vmbo), en daar moet aan gewerkt worden. Maar een goed verhaal doet cijfermatig evenveel als een eigen onderzoek. Afwisseling en sturing kunnen gewoon naast elkaar bestaan en het “standaard klassikaal onderwijs” een label van ouderwets en achterhaald onderwijs geven is zinloos en overbodig.

    Liked by 1 persoon

  2. Beste Mark,
    Tot mijn ongenoegen zie ik dat een onderwijsbeest als jij het slachtoffer dreigde te worden van de meedogenloze afweermechanismen van het uitvreetcircuit. Dat zijn de rode brillen en vlinderstrikjes die nog geen klas van 10 kinderen kunnen hanteren maar ondertussen als “deskundigen” (woehahaha) een dikke boterham verdienen aan het onderuithalen van echte onderwijsmensen. Kop op, je hebt 1000% gelijk!!!

    Liked by 1 persoon

    1. Beste André,

      Dank voor je reactie. Maak je geen zorgen. Ik ben bij lange na niet geslachtofferd ;-). Maar soms (zo blijkt ook nu weer) is een punt maken een goed idee.

      Like

  3. Helemaal eens met dit artikel!!! Kinderen leren van fouten. Wat belangrijk is, is hoe je daarmee omgaat. Zo maak je ze sterker en kunnen ze goed reflecteren op het eigen leerproces.

    Liked by 1 persoon

  4. Beste Mark,

    Ik denk dat het goed is om te kijken wat curriculum.nu wel en niet is. Het is in elk geval niet een initiatief om de didactiek of pedagogiek van scholen te veranderen, het is niet een initiatief om vakken af te schaffen en het zal geen oordeel vellen over welke manier van onderwijs dan ook. Wat is het dan wel? Het is simpelweg een curriculumherziening, maar dan uitgebreid en alles in één keer om zoek te gaan naar die o zo belangrijke samenhang. Het mooie is dat een belangrijke inzet ook is om de overladenheid in het Nederlandse onderwijs terug te dringen, oftewel meer ruimte voor wat elke docent voor meer eigen invulling van het programma. En of je dit nu invult met coaching, projectonderwijs of een les waarbij de krijtjes door de klas vliegen, dat is aan de docent, de sectie of de school. Mooi toch?

    Liked by 1 persoon

    1. Beste Marco,

      Dank voor je reactie. Je uitleg over wat Curriculum.nu wel of niet is, is mij wel degelijk helder. Maar dat is natuurlijk niet de kern van mijn blog. De kern van mijn blog is de karikatuur die wordt gecreëerd van klassikaal onderwijs, ook door iemand die dus meedoet in een werkgroep van Curriculum.nu. Nogmaals, is het vreemd dat ik me zorgen maak als mensen met dergelijke uitspraken mee gaan denken over het curriculum? Mij lijkt het niet. Voorganger Onderwijs2032 heeft daarbij wel degelijk aangetoond dat een dergelijk project kan leiden tot een uitkomst met zeer subjectieve, discutabele insteek die ook het ‘hoe’ behoorlijk kunnen raken.
      Ik kan nog wel meer redenen noemen waarom ik twijfels heb over Curriculum.nu. Maar dat zijn twijfels waar ik maar al te graag met je over wil discussiëren met een kopje koffie (zie mijn blog, discussies vind ik goed ;-)). Liever wacht ik af waar de projectgroep mee gaat komen. Hier houd ik het hier liever bij de kern van mijn blog: de karikatuur die wordt geschetst.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s